Telefon zaufania

  • 801 888 448 *
  • (22) 692 82 26 **

Czynne całodobowo od poniedziałku g. 9:00 do soboty g. 21:00.

* płatne za pierwszą minutę połączenia
** dla telefonów komórkowych i połączeń zza granicy

Nowe wyzwania w zakresie redukcji szkód ze szczególnym uwzględnieniem polskiego systemu penitencjarnego

27 sierpnia 2012r. w siedzibie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka odbyło się spotkanie przedstawicieli Społecznego Komitetu ds. AIDS (Tomasz Małkuszewski – przewodniczący, Agata Kwiatkowska – koordynatorka, Maciej Nazarewicz – rzecznik prasowy) z przedstawicielami agend rządowych: Krajowego Centrum ds. AIDS (Anna Marzec-Bogusławska – dyrektor, Barbara Daniluk-Kula – z-ca dyrektora, Marta Walichnowska – specjalista działu ds. programów), Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii (Marta Struzik, Grzegorz Tomczyk – Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii), Służby Więziennej (dyrektor Marek Bujak oraz Halina Strzelecka z Biura Służby Zdrowia). W dyskusji udział wzięły również: Magdalena Dąbkowska z Global Drug Policy Program, OSF oraz Maria Ejchart i Katarzyna Wiśniewska – prawniczki Helsińskiej Fundacji.

Celem spotkania była dyskusja na temat realizowanych obecnie działań z zakresu redukcji szkód w polskich zakładach penitencjarnych oraz możliwości ich rozszerzenia. Przede wszystkim podniesiona została kwestia terapii substytucyjnej dla osadzonych, w szczególności możliwość przepisywania leku bezpośrednio przez lekarza więziennego, bez konieczności tworzenia specjalnego programu. Takie rozwiązanie ułatwiłoby osadzonym dostęp do terapii, a także znacznie zminimalizowało jej koszt. Zastanawiano się również nad możliwościami wprowadzenia szerszego dostępu do prezerwatyw dla więźniów oraz analizowano różne formy więziennych programów wymiany sprzętu iniekcyjnego – jedynej skutecznej metody zabezpieczenia przed zakażeniem HIV, HBV, HCV oraz infekcjami przenoszonymi drogą płciową.

Uczestnicy spotkania zwrócili także uwagę na konieczność wprowadzenia odpowiednio zaprojektowanych badań w zakresie używania substancji psychoaktywnych przez osadzonych. Obecnie dostępne dane bazują na anonimowych ankietach prowadzonych wśród osadzonych i nie odzwierciedlają w pełni skali zjawiska. Kompleksowe badania pozwoliłyby dostosować formę i rodzaj terapii do zapotrzebowań. Polskę, na tle innych krajów Unii Europejskiej, charakteryzuje stosunkowo niski dostęp do terapii substytucyjnej w zakładach karnych. Konieczne wydaje się zatem wnikliwe przyjrzenie się zjawisku i ocena konieczności wprowadzenia odpowiednich działań.

Podczas spotkania przedstawiony został również kontekst międzynarodowy, w nawiązaniu do minionej XIX Międzynarodowej Konferencji AIDS, która odbyła się w lipcu b.r. w Waszyngtonie. Komitet przedstawił dokument „HIV: prewencja, leczenie i opieka w więzieniach i innych placówkach zamkniętych: kompleksowy pakiet interwencji” (ang. „HIV prevention, treatment and care in prisons and other closed settings: a comprehensive package of interventions”) zawierający 15 kompleksowych interwencji, których realizacja pozwoli uczynić zakład karny bezpieczniejszym zarówno dla osadzonych jak i jego personelu. Na pierwszym miejscu zostały wymienione „informacja, edukacja i komunikacja”, następnie testowanie w kierunku HIV połączone z doradztwem, leczeniem, opieką i wsparciem. Kolejne to profilaktyka oraz diagnostyka i leczenie gruźlicy, profilaktyka zakażeń wertykalnych, dostępność prezerwatyw, zapobieganie i leczenie infekcji przenoszonych drogą płciową, zapobieganie przemocy seksualnej, różne formy leczenia uzależnienia od narkotyków, programy wymiany igieł i strzykawek, szczepienia, diagnostyka i leczenie wirusowego zapalenia wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, zapobieganie transmisji poprzez usługi medyczne lub dentystyczne, zapobieganie transmisji przez tatuaże, przekłuwanie i inne formy naruszenia tkanki skórnej oraz wielokrotnie podkreślana ochrona pracowników przed zagrożeniami zawodowymi poprzez realizację wszystkich powyższych interwencji.

Ostatnie tego typu spotkanie miało miejsce 2 grudnia 2009r. w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej. Dyrektor Generalny Służby Więziennej płk Kajetan Dubiel oraz Dyrektor Biura Służby Zdrowia dr n. med. Leszek Markuszewski spotkali się z przedstawicielami organizacji pozarządowych. Podpisane zostały wówczas rekomendacje (http://www.skaids.org/sites/default/files/downloads/rekomendacje.pdf) dotyczące terapii substytucyjnej w polskich zakładach karnych. Postanowiono, że:

1. każdej osobie uzależnionej od substancji opioidowych, osadzonej w zakładzie penitencjarnym zapewnia się wybór leczenia abstynencyjnego lub substytucyjnego,

2. każdej osobie uzależnionej od substancji opioidowych leczonej substytucyjnie, w chwili osadzenia zapewnia się kontynuację tego leczenia, bez względu na długość wyroku,

3. każdy Okręgowy Inspektorat Służby więziennej tworzy przynajmniej jeden program substytucji lekowej, do którego mają dostęp osadzeni w różnych typach zakładów penitencjarnych (np. aresztach, zakładach karnych dla kobiet).

(Pełna relacja z wydarzenia wraz ze zdjęciami dostępna pod adresem: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.191335349247.124953.183593394247&type=1)

W roli niezależnego eksperta wystąpił dyrektor Szpitala Wolskiego, były minister zdrowia Marek Balicki. Powstanie rekomendacji było wynikiem dyskusji i przemyśleń uczestników obrad Okrągłego Stołu nt. substytucji w zakładach karnych, który odbył się 28 maja 2009r, i w którym uczestniczyli politycy, lekarze, członkowie organizacji pozarządowych m.in. Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski, gen. Paweł Nasiłowski oraz poseł Marek Balicki oraz późniejszych prac zespołu powołanego do ich sformułowania. 

Sierpniowe spotkanie pokazało, że zarówno ze strony instytucji jak i środowisk pozarządowych jest silna wola zmiany, dlatego Komitet zrobi wszystko, żeby jeszcze do końca roku praca zespołu przekształciła się w konkretne narzędzie do jej osiągnięcia